پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

محوطه باستانی شهر یئری


شَهَر یئری (در ترکی آذری به معنای مکانِ شهر یا جایِ شهر) محوطه‌ای باستانی بالغ بر 400 هکتار را شامل می‌شود. این محوطه باستانی در استان اردبیل و در فاصله 31 کیلومتری شرق مشگین شهر واقع گردیده است.

محدوده محوطه باستانی شَهَر یئری شامل دژ نظامی، معبد و تپه باستانی می‌باشد. عمده شهرت این محوطه به دلیل وجود سنگ افراشته‌های اسرارآمیزی است که ارتفاع آن‌ها بین 35 سانتی‌متر تا 250 سانتی‌متر متغیر است. این سنگ افراشته‌ها با شمایل انسان‌های بدون دهان و شمشیر به دست مهمترین جاذبه محوطه شَهَر یئری به حساب می‌آیند.

شهر یئری در تاریخ 24 شهریور 1310 خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نخستین دوره کاوش‌های رسمی در اوایل دهه 1970میلادی توسط آقای چارلز برنی باستان شناس آلمانی در این محوطه صورت پذیرفت.

 

نمایی از محوطه باستانی شهر یئری

 نام : شَهَر یئری (جایِ شهر)
 مساحت : حدود 400 هکتار
 کشور:‌ ایران
 استان: اردبیل
 شهر: مشگین شهر

 دیرینگی : 5000 سال پیش از میلاد

 شماره ثبت در آثار ملی ایران: 6162
 تاریخ ثبت در آثار ملی  ایران: 24 شهریور 1310

 

 

       کاوشها
در نخستین دور کاوش‌ها در شهر یئری قبرهایی یافت شد که دیرینگی آن‌ها به عصر آهن باز می‌گشت. در همین دور از کاوش‌های باستان شناسی سفال‌هایی یافت شد که قدمت آن‌ها به 3500 سال پیش از عصر آهن باز می‌گردد. شباهت این سفال‌ها با سفال‌های یافت شده از دیگر تمدن‌های هم عصر در نقاط مختلف فلات ایران، از ارتباط و یا حتی خویشاوندی این تمدن‌ها با یکدیگر حکایت دارد. سفال‌های یافت شده در نخستین کاوش‌ها منقوش به طرح‌های مختلف بودند همچنین مشخص شد که برخی از سفال‌ها از دو لایه ساخته شده‌اند که احتمالا لایه دوم به منظور ترمیم قسمت‌های آسیب دیده به کار رفته است.

در منطقه شهر یئری آثاری از ابسیدین (سنگ شیشه برنده) به دست آمده است که این مسئله از ارتباط تجاری و بازرگانی ساکنان این شهر با مردمان قفقاز و آناتولی حکایت دارد زیرا استخراج این نوع سنگ در تمدن‌های باستانی آن مناطق شناخته شده است. ابسیدین برای برش سنگ‌های سخت مورد استفاده  قرار می‌گرفت.

 


 


در فصل دوم حفاری‌ها، بقایای قلعه‌ای متعلق به عصر آهن دیده شد. همچنین آثاری از سفال، مفرغ و نقوش انسانی به دست آمد که باستان شناسان آن‌ها را نذوراتی متعلق به معبد می‌دانستند. یکی از معابد یافت شده زیر دیوار دفاعی قلعه قرار داشت. باستان شناسان از این یافته‌ها اینطور نتیجه گرفتند که در حدود 1500 سال پیش از میلاد (همزمان با دوران اورارتوها) ساکنان این شهر از دین خود روی گردانده‌اند و خالدی (خدای اورارتویی) را پذیرفته‌اند و بر روی معبد خود قلعه ساخته‌اند. این تغییر آئین می‌تواند به صورت اجباری یا داوطلبانه صورت گرفته باشد.
در این دور از یافته‌ها آثار مختلفی از جمله سفال‌هایی به رنگ‌های قهوه‌ای مایل به بنفش و سفال‌های سیاه و داغدار در زیر محوطه داخلی قلعه کشف شد. این آثار به شهری قدیمی‌تر تعلق داشت که قدمت آن به پیش از عصر آهن باز می‌گشت.

در فصل سوم از کاوش‌ها مشخص شد که همزمان با دوره اورارتوها (1500 پیش از میلاد) قلعه به آتش کشیده شده و متروک گردیده است. وجود خاکستر در میان خاک قلعه از آتش سوزی بزرگی در قلعه حکایت دارد. در این فصل تعداد زیادی ظروف سفالی، اشیای تزئینی مانند آویز، دگمه‌های زینتی و پلاک‌های طلایی و مفرغی کشف گردید.

بر اساس یافته‌های باستان شناسان دوره‌های مختلف زندگی در محوطه باستانی شَهَر یئری را می‌توان از 5000 سال پیش از میلاد تا 1500 سال پیش از میلاد تخمین زد.

 

 


پس از یافتن نیایشگاه اصلی در این محوطه باستانی، بیش از 300 سنگ افراشته با ارتفاع مختلف از 35 سانتی‌متر تا 250 سانتی‌متر از آن کشف شد.
این سنگ افراشته‌ها شمایل انسان‌هایی بدون دهان را نمایش می‌دهند که شمشیر به دست دارند. با توجه به یافت نشدن سفال و دیگر اشیای مشابه در کنار سنگ افراشه‌ها نمی‌توان تاریخ دقیق ساخت آن‌ها را تخمین زد. چارلز برنی باستان شناس آلمانی که سرپرستی نخستین دور از حفاری‌ها را نیز بر عهده داشت قدمت این سنگ افراشته‌ها را همزمان با دوره هخامنشیان می‌داند. باستان شناسان دیگر از جمله انگراهام و سامرز قدمت این سنگ افراشت‌ها را به پیش از امپراتوری هخامنشیان و متعلق به 1000 سال قبل از میلاد می‌دانند.
در غرب ناحیه‌ای که سنگ افراشته‌ها به دست آمده است غاری وجود دارد که روبروی آن چند تخته سنگ بر روی هم قرار گرفته است.
 


 

 

 

       نگارخانه

 
 

 

مسیر دسترسی

 موقعیت جغرافیایی

 

 


       منابع

1- خبرگزاری میراث فرهنگی




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org