پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

نزهت القلوب


کتاب «نزهت القلوب» تالیف «حمدالله مستوفی قزوینی» یکی از ارزشمندترین منابع دسته اول در پژوهش‌های تاریخی است.
حمدالله مستوفی در سال 680 هجری در شهر قزوین و در یک خاندان دیوان سالار به دنیا آمد. وی همچون پدرش سال‌ها با عنوان «مستوفی» و در مقام مامور ارشد مالیاتی در دستگاه حکومتی ایلخانان مشغول به خدمت بود. حمدالله مستوفی سال‌های زیادی از عمر خود را در سفرها و ماموریت‌های دولتی سپری کرد و از مشاهدات خود در این سفرها آثار مهمی به رشته تحریر در آورد. وی در سال 750 هجری قمری درگذشت و در زادگاهش قزوین به خاک سپرده شد.
از حمدالله مستوفی سه اثر با عناوین «تاریخ گزیده»، «ظفرنامه» و «نزهت القلوب» به جا مانده است. روش نویسنده در گردآوری اطلاعات و مطالب این آثار مبتنی بر مشاهدات عینی، تجربیات شخصی و استناد به مهمترین منابع تاریخی وقت بوده است. بدین سبب آثار وی به ویژه نزهت القلوب، از قابل توجه‌ترین منابع دست اول تاریخی به حساب می‌آید و از جایگاه ویژه‌ای در پژوهش‌ها و مطالعات تاریخی برخوردار است.

کتاب نزهت القلوب در سال 740 هجری قمری (1339-1340میلادی) و در قالب یک فاتحه، سه مقاله و یک خاتمه به رشته تحریر در آمده است.
مقاله اول در باب کانی شناسی، گیاه شناسی و جانورشناسی‌ است.
مقاله دوم در باب تن و روان انسان است.
مقاله سوم در باب جغرافیا بوده و مفصل‌ترین بخش کتاب محسوب می‌شود. این بخش از کتاب چندین بار تجدید چاپ شده‌ است.

مقاله سوم در چند قسمت تنظیم گردیده است:
بخش اول، در ذکر حرمین شریفین و مسجد الاقصی است.
بخش دوم، در شرح ایران که خود شامل بر سه بخش مطلع و مقصد و مخلص است.
بخش سوم، در ذکر سرزمین‌هایی است که بخشی از ایران محسوب نمی‌شدند اما حکام ایرانی آن‌ها را بنا کرده بودند.
بخش چهارم، در ذکر بناهای فاخر و شناخته شده دیگر سرزمین‌ها است.
خاتمه اثر در ذکر عجایبی است که در سایر ولایات واقع گردیده و در بر و بحر و بیرون از آنچه در ایران‌زمین است.
 

شناسنامه کتاب

جلد کتاب - چاپ تهران - 1389خورشیدی


  نام کتاب:‌ نزهت القلوب
  نویسنده :  حمدالله مستوفی قزوینی
  سال نگارش: 740هجری قمری (1339-1340 میلادی)
  زبان: فارسی
  ترجمه به لاتین: ---
  ترجمه به عربی: ---

حمدالله مستوفی در توصیف شهرها و روستاهای ایران به بیان وضعیت آب و هوا، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، کوه‌ها، معادن و راه‌ها و همچنین به شرح خلاصه‌ای از تاریخ و فرهنگ هر منطقه، آداب و سنن، زبان، مذهب و دیگر مشخصات مردمان شهرها و روستاها می‌پردازد. فاصله هر شهر نسبت به دیگر شهرهای همان منطقه را بیان و میزان مالیات شهرهای مختلف را ذکر می‌کند.

آنگونه که مولف شخصا در مقدمه  نزهت القلوب آورده است، در راستای نگارش این کتاب علاوه بر مشاهدات عینی و تجربیات شخصی از آثار و منابع مهمی چون صورالاقالیم ابوزید بلخی، المسالک و الممالک ابن خردادبه، عجایب المخلوقات زکریای قزوینی، آثار البلاد قزوینی، فارسنامه ابن بلخی، آثار الباقیه ابوریحان بیرونی، ولایت کرمان خواجه ناصرالدین منشی کرمانی، التفهیم ابوریحان بیرونی، تاریخ اصفهان عبدالرحمن بن محمد بن اسحق اصفهانی، عجایب الاخبار، معجم البلدان یاقوت حموی، صور الکواکب شیخ ابوالحسن صوفی، اخلاق ناصری خواجه نصیرالدین طوسی، تنسوق نامه ایلخانی خواجه نصیرالدین طوسی، و جهان‌نامه سود برده که این بر غنای اثر افزوده است.

حمدالله مستوفی در توصیف آذربایجان و اَران به بیش از 60 شهر و روستا اشاره نموده و مختصری از تاریخ، فرهنگ، آداب و رسوم، جمعیت، دین، مذهب، زبان و میزان مالیات هر شهر و روستا را به تفکیک بیان می‌کند و به ویژگی‌های طبیعی از جمله آب و هوا، رودها، دریاچه‌ها، کوه‌ها و غیره نیز می‌پردازد. از همین رو نزهت القلوب از اهمیت بالایی در حوزه آذربایجان شناسی برخوردار است.

 



دانلود نسخه کامل کتاب (به زبان فارسی) (به زودی)
دانلود بخشهای مربوط به آذربایجان (به زبان فارسی) (به زودی)

 




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org