پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

المسالک و الممالک (اصطخری)


کتاب «المسالک و الممالک» اثر جغرافیدان نامدار ایرانی «ابواسحق ابراهیم بن محمد اصطخری» است که در قرن چهارم هجری و به زبان عربی تالیف گردیده و از نخستین آثار جغرافیایی دانشمندان مسلمان به حساب می‌آید.

اصل این اثر متعلق به «ابوزید احمد بن سهل بلخی» است که نسخه اصلی مربوط به ابوزید بلخی از میان رفته و کتاب المسالک و الممالک اصطخری نسخه‌ای تکامل یافته و اصلاح شده از آن است.

المسالک و الممالک توضیحات کاملی از قلمروی اسلامی از جمله سرزمین‌های مسلمان شمال آفریقا، سرزمین‌های عربی و نیز سرتاسر فلات ایران تا آسیای میانه را شامل می‌شود. در این اثر ارزشمند دریاها، دریاچه‌ها، کوها، رودها، دشت‌ها و صحراها مورد بررسی قرار گرفته‌ و فهرستی از شهرها، طوایف، اقوام و قبایل ساکن در مناطق مختلف به همراه شرحی از آداب و رسوم هر کدام بیان شده است. این منبع دست اول تاریخی علاوه بر محتوای ارزشمند‌، شامل هفده نقشه جغرافیایی از سرزمین‌های مختلف است که اهمیت آن را دوچندان می‌کند.

به علت وسعت و اهمیت فلات ایران، بخش عمده‌ای از این اثر به بررسی سرزمین ایران از جمله «اَرمنیه و اَران و آذربایجان» می‌پردازد.
مولف وصف «ارمنیه و اران و آذربایجان» را با شرح موقعیت جغرافیایی منطقه و محدوده آن آغاز می‌کند. سپس به معرفی شهرها و روستاهای بزرگ و کوچک این سرزمین‌ها پرداخته و شرحی از هر کدام را بیان می‌دارد. در ادامه رودها و دریاچه‌ها و کوها را نام برده و به توصیف شرایط آب و هوایی منطقه می‌پردازد و در نهایت به زبان مردمان «ارمنیه و اران و آذربیجان» اشاره کرده و توضیحات خود را با بیان فواصل بین شهرهای بزرگ به پایان می‌رساند.
 

شناسنامه کتاب

جلد کتاب - چاپ تهران - 1373خورشیدی


  نام کتاب: المسالک و الممالک
  نویسنده: ابو اسحق ابراهیم بن محمد اصطخری
  سال نگارش: 318 تا 321هجری قمری (930 تا 933میلادی)
  زبان: عربی
  ترجمه به فارسی: محمد بن اسعد بن عبدالله تستری
  ترجمه به آلمانی: مورتثمان
  ترجمه به ایتالیایی:‌ مادینی


نکات قابل توجه :
دو ترجمه فارسی از کتاب المسالک و الممالک اصطخری وجود دارد، یکی را «محمد بن سعد بن نخجوانی» معروف به «ساوجی» در سال 726 هجری (1326 میلادی) به رشته تحریر در آورده است و دیگری را «محمد بن اسعد بن عبدالله تستری» معروف به «الحنفی» در سال 696 هجری (1297 میلادی) ترجمه کرده است. در ایران یکبار ترجمه «محمد بن سعد بن نخجوانی» با نام «مسالک و ممالک» توسط مرحوم ایرج افشار منتشر و بارها به چاپ رسیده بود. مرحوم ایرج افشار در سفری به اروپا، در دوران اقامت و تحقیقات خود در دانشگاه آکسفورد در کتابخانه بادلیان نسخه منحصر به فردی از کتاب مذکور را با ترجمه «محمد بن اسعد بن عبدالله تستری» یافتند که با نام ساختگی «صورالبلدان» در کتابخانه نگهداری می‌شد. وی پس از رونوشت و تصویر برداری از کتاب اقدام به چاپ آن نمود و جهت جلوگیری از تخلیط کتاب با چاپ قبلی و همچنین تفکیک دو نسخه منتشر شده، نسخه کتابخانه بالدیان را با نام «ممالک و مسالک» (عکس جلد در تصویر) منتشر نمود.
نسخه مذکور در دو بخش دچار افتادگی و نقص است. نیمی از پایان بخش شام و قسمت‌های دریای روم و سرزمین جزیره و عراق و از همه مهمتر نیمی از آغاز بخش خوزستان در گذر زمان از میان رفته است. در نسخه چاپی نیز جای این بخش‌های ناقص با نقطه چین مشخص شده است. اگر این افتادگی که بخشی از آن مربوط به خوزستان است پیش نیامده بود، به مناسبت آنکه مترجم (عبدالله تستری) به ظن قوی از مردم شوشتر بوده است سودمندی خاصی می‌داشت، هم برای دستیابی به ضبط اعلام جغرافیایی آن ناحیه از زبان دانشمندی محلی و همچنین برای آگاهی احتمالی درباره احوال مترجم نسخه مذکور.

 

 

دانلود متن کامل المسالک و الممالک (به زبان فارسی) (به زودی)




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org