پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

فلکی شروانی


فهرست


  تولد و زندگی شخصی
  سبک شعری
  زندان شروانشاهان

  باورهای مذهبی

  نامداران هم عصر

  درگذشت

 

 

فلکی شروانی (با نام کامل نجم‌الدین محمد شروانی) شاعر قرن ششم هجری قمری بود. وی علاوه بر فن ادب، به نجوم و ریاضی نیز اشراف کامل داشت و احتمالا لقب «فلکی» نیز به همین علت به او داده شده است.

فلکی از شاعران دربار شروانشاهان بود که بخش عمده‌ای از دوران فعالیتش همزمان با زمامداری منوچهر شاه گذشت به همین سبب اشعار زیادی از وی در مدح و ثنای منوچهر بن فریدون بجا مانده است. با این وجود دوره‌ای مورد خشم و غضب منوچهر شاه قرار گرفت و مدتی را نیز در زندان شروانشاهان سپری نمود.

تاریخ تولد و درگذشت فلکی به روشنی مشخص نیست، اما درگذشت وی در حدود سال 577 هجری تخمین زده می‌شود.

هرچند در بسیاری منابع ابیات منسوب به فلکی تا هفت هزار بیت نیز ذکر گردیده است، اما دیوان اشعار باقی مانده از فلکی شروانی در حدود یک هزار و دویست بیت را شامل می‌گردد.

 

 

شناسنامه

 


 نام کامل: نجم‌الدین محمد شروانی
 تخلص: فلکی
 تاریخ تولد: اوایل قرن ششم هجری
 تاریخ درگذشت: 577 هجری
 محل تولد: شماخی
 ملیت: ایرانی
 زمینه فعالیت: شعر، عرفان و نجوم
 زبان: فارسی

 

       تولد  و زندگی شخصی

حکیم نجم‌الدین محمد فلکی شروانی اوایل قرن ششم هجری قمری در قریه شماخی به دنیا آمد. فلکی تحصیلات کاملی را سپری کرد و از هم عصران خاقانی شروانی بود و در کنار وی فن ادب را از ابولعلای گنجه‌ای آموخت. همچنین دانش فراوانی در علم نجوم و ریاضی داشت و گویا  به همین سبب به «فلکی» ملقب گردید.

دانش فلکی در علوم نجوم و ریاضی در اشعار وی نیز نمودار است:

 

مدام تا شود از سایه جرم ما سیاه          بعقده زنبی و بعقده راسی
یا:
حمت العقرب چشیده وز پی کسب شرف          خود ز بطن الحوت خلوت جای ذوالنون ساخته
  بخت بالای نود درج ارتفاع آسمان          رفعت او را درج تسعا و تسعون ساخته
 

برگ نخست دیوان فلکی شروانی چاپ 1345


فلکی شروانی در جوانی دلباخته دختر استاد خود (ابوالعلا گنجه‌ای) می‌شود، استاد بی خبر از این دلباختگی دختر خود را به عقد خاقانی در می‌آورد و این سبب دلخوری فلکی می‌گردد. ابوالعلا پس از اطلاع از این موضوع مبلغ بیست هزار درهم به وی پرداخت می‌کند تا پنجاه کنیز ترک برای خود ابتیاع نماید. این ماجرا در بسیار از تذکره‌ها از جمله تذکره حسینی آورده شده است.

تمام دوران زندگی فلکی در موطن خود سپری شد وی همانجا ازدواج کرد و دارای مکنت سرشار و یک فرزند گردید اما خیلی زود همسر فلکی درگذشت و کودک را در طفولیت با پدر تنها گذاشت. فلکی خود در اینباره چنین می‌سراید:

محنت من ز ملک و مال من است          هر دو گر عاقلم به کارم نیست
     کز نر و ماده جز من و طفلی          هیچکس زنده در تبارم نیست

 

       سبک شعری
فلکی شروانی دارای خطی بسیار زیبا بود و آشنایی کامل با زبان عربی داشت که از ابیات وی می‌توان به این تسلط پی برد. اشعارش بسیار روان و به دور از تکلفات ادبی بوده و در عین سادگی از چنان اصالت و زیبایی و شیرینی برخوردار است که تمام منتقدان، نویسندگان، تاریخنگاران و ادیبان هم عصر وی تا عصر حاضر فضیلت و قدرت اشعار او را تحسین کرده‌اند. با اینکه تعدادی از صاحبنظران قصیده‌ها و غزلیات و رباعیت وی را بالغ بر هفت هزار بیت ذکر کرده‌اند اما آنچه تا کنون از وی باقی مانده و به چاپ رسیده کمتر از یک هزار و دویست بیت است.
 

نمونه اشعار - برگی از دیوان فلکی شروانی

 

       زندان شروانشاهان

هرچند که فلکی شروانی علاقه زیادی به شروانشاهان داشته و اشعار زیادی نیز در مدح حاکمان شروانشاه سروده است اما وی نیز همچون خاقانی مدتی را به جرم «افشای اسرار» و همچنین «گرایش به مذهب تشیع» در زندان شروانشاهان سپری کرد تا اینکه مورد بخشش پادشاه قرار گرفت و از زندان آزاد شد. در میان اشعار فلکی که در زندان سروده شده است ابیات بسیار غم انگیزی راجع به احوال فلکی وجود دارد. با این اوصاف دوران حبس را می‌توان نقطه عطفی در زندگی فلکی دانست که بر زندگی شخصی و آثار ادبی وی تاثیر به سزایی داشته است.

یک نمونه از ابیات فلکی که در دوران حبس سروده شده است:

هیچ کس چاره ساز کارم نیست          چه کنم بخت سازگام نیست
        زین دیارم نژاد بود ولی          هیچ یار اندرین دیارم نیست

 

       باورهای مذهبی
فلکی شروانی در دربار شروانشاهان می‌زیست و از ندیمان و مداحان پادشاه شروانشاه، منوچهر بن فریدون (که عقیده شدیدی به مذهب سنت داشت) بود، ولی از اشعارش چنین استنباط می‌شود که برخلاف اغلب شعرا و درباریان هم عصر خویش تمایل زیادی به تشیع و علاقه فراوانی به اهل بیت داشته است و این موضوع را می‌توان به وضوح در اشعارش دید:

قسم به خالق خُلقی که خَلق کرد محیا          قسم برازق رزقی که رزق کرد مقسم
    بنور روضه سید ، بخاک مشهد حیدر          بسنگ خانه کعبه ، بآب چشمه زمزم
   بآب چشم اسیران اهل بیت پیمبر          بخون پاک شهیدان عشر ماه محرم


هرچند که گفته می‌شود علت حبس فلکی شروان افشای اسرار دربار بوده است، اما ممکن است یکی از علل خشم شروانشاهان نسب به وی همین تمایل او به شیعه گری بوده باشد.

 

       نامداران هم عصر
فلکی شروانی در قرن ششم هجری و همزمان با عارفان و شاعران پرآوزه آن زمان می‌زیست.
بخش عمده‌ای از دوران سکونت فلکی در دربار شروانشاهان همزمان با حکومت منوچهر بن فریدون بوده است. فلکی اشعار بسیاری در مدح این پادشاه سروده ولی در نهایت همین منوچهر بن فریدون بود که به اتهام افشای اسرار و تمایل شدید فلکی به تشیع وی را به زندان افکند.
از دانشمندان، نویسندگان، شاعران و عارفان هم عصر فلکی می‌توان به ابوالعلا گنجه‌ای (استاد وی)، خاقانی شروانی (شاعر)، سراج الدین قمری آملی (شاعر) و عزیزالدین شروانی (صاحب تذکره روز روشن) اشاره کرد.

 

       درگذشت
تاریخ درگذشت فلکی شروانی چندان مستند نیست. عده‌ای از تاریخ نگاران سال وفات وی را 587 هجری و عده‌ای دیگر 540 هجری ذکر کرده‌اند. اما بر اساس منابع موجود، تاریخی که به نظر صحیح‌تر و قابل قبول‌تر می‌رسد سال 577 هجری قمری بوده است.

 




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org