پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

عهدنامه سراب - 1027 هجری قمری


فهرست مطالب


 جنگ ایران و عثمانی
 
نتایج جنگ
 
عهدنامه سراب
 
پیامدها و لغو معاهده
 

عهدنامه سراب عنوان معاهده صلحی است که در پی جنگ‌های 2 ساله (1025 تا 1027ه‍ ق - 1616 تا 1618 م) میان ایران و عثمانی منعقد گردید.

جنگ‌های دو ساله با پیروزی‌های قاطعانه برای ایران همراه شد و عهدنامه سراب تاییدی بر این پیروزی‌ها و تثبیت کننده پیروزی‌های پیشین ایران بر عثمانی بود.

 

 نام معاهده: عهدنامه سراب
 تاریخ انعقاد: شوال 1027ه‍جری (1618م)
 تاریخ لغو: 1032هجری (1623م)

 معاهده قبلی: عهدنامه استانبول دوم (1022ه‍)
 معاهده بعدی: عهدنامه صلح زهاب (1049ه‍)

 پادشاه ایران: شاه عباس یکم
 سلطان عثمانی: سلطان عثمان دوم

 نتایج: حاکمیت ایران بر نواحی شرقی گرجستان، ارمنستان و کردستان و نیز بر سرتاسر آذربایجان و اَران تثبیت شد.

 

جنگ ایران و عثمانی
در پی جنگ‌های 8 ساله میان ایران و عثمانی از سال 1011 تا 1019 هجری قمری (1603 تا 1611 م)، قرارداد صلحی با عنوان عهدنامه استانبول دوم (1022 هجری قمری) به امضای طرفین رسید. به موجوب این قرارداد حاکمیت صفویان بر همه سرزمین‌های غربی و شمال‌غربی ایران تثبیت شد و دست عثمانی از مناطق تحت اشغال خود کوتاه گردید. این عهدنامه برای عثمانیان بسیار سنگین بود. سلطان احمد یکم (سلطان وقت عثمانی) اندکی پس از انعقاد پیمان صلح در رمضان 1023 هجری، نصوح پاشا را که مامور مذاکره با نمایندگان ایران و انعقاد پیمان صلح با آنان بود به مرگ محکوم کرد. سلطان عثمانی در سال 1024 هجری فرستاده ایران به نام «سراج‌الدین قاسم بیگ» را نیز به زندان افکند و به این ترتیب عمر معاهده صلح استانبول دوم به زحمت به دو سال رسید و این پیمان صلح از جانب عثمانی زیر پا گذاشته شد و عملا از اعتبار خارج گردید. سلطان احمد یکم در سال 1025 هجری (1616م) فرمان حمله دوباره به ایران را صادر کرد و بار دیگر جنگ میان دو کشور آغاز شد. دور جدید جنگ‌ها به مدت 2 سال ادامه پیدا کرد و حاصلی جز شکست‌های سنگین برای عثمانی به همراه نداشت.

 


شاه عباس، پادشاه وقت ایران - سمت راست
عثمان دوم، سلطان وقت عثمانی - سمت چپ

همزمان با آماده سازی عثمانیان جهت تهاجم به ایران، سپاه ایران جهت سرکوب شورشیان در گرجستان به سر می‌برد. در سال 1025 هجری قمری عثمانیان نخجوان را به اشغال خود در آوردند و به سمت ایروان پیشروی کردند. سپاه ایران پس از سرکوب شورشیان، جایی در نزدیکی دریاچه گوگجه (واقع در ارمنستان کنونی) با لشکر عثمانی رو در رو شد. در جریان این رویارویی، که به نبرد گوگجه معروف است، ایرانیان با وارد کردن تلفات سنگین بر لشکر عثمانی به پیروزی بزرگی دست یافتند.

در سال 1027 هجری قمری (1618م) لشکر عثمانی بار دیگر به سمت ایران حرکت کرد و تا تبریز پیشروی نمود. در رمضان 1027 هجری قمری در مکانی معروف به «پل شکسته» در نزدیکی سراب سپاهیان ایران و عثمانی در مقابل هم قرار گرفتند و نبرد سرنوشت ساز میان طرفین آغاز شد. ایرانیان فاتح این نبرد بودند و عثمانیان شکست سنگین دیگری متحمل شدند. فرماندهان عثمانی که توانایی ادامه نبرد را در خود نمی‌دیدند، با اعزام فرستاده‌ای نزد شاه عباس خواستار برقراری صلح شدند.

 

نتایج جنگ
صفویان با سرکوب شورشیان گرجستان حاکمیت خود را بر گرجستان شرقی تثبیت کردند. عثمانیان با وجود تصرف نخجوان در نبردهای بعدی شکست‌های سنگینی متحمل شدند. لشکر عثمانی در نبرد با سپاه ایران در ارمنستان در هم کوبیده شد و عثمانیان به داخل قلمرو خود عقب نشینی کردند. لشکرکشی بعدی عثمانیان به آذربایجان نیز با شکست مواجه شد و ایرانیان در نزدیکی سراب شکست سنگینی بر عثمانیان وارد آوردند. با وجود آنکه عثمانیان آغاز گر جنگ بودند اما به هیچ یک از اهداف خود دست نیافتند و این دور از جنگ‌ها برای عثمانی چیزی جز یک شکست بزرگ نبود.

 

       عهدنامه سراب
فرماندهان عثمانی پس از متحمل شدن شکست‌های سنگین، با اعزام فرستادگانی نزد شاه عباس، خواهان برقراری صلح شدند. شاه عباس که پیروز این جنگ‌ها بود با درخواست عثمانیان موافقت کرد و سرانجام پس از مدتی در شوال 1027 هجری قمری قرارداد صلح میان نمایندگان دو کشور منعقد گردید. این قرارداد صلح در تاریخ با نام «عهدنامه صلح سراب» معروف است.
به موجب عهدنامه سراب حاکمیت ایران بر گرجستان شرقی، ارمنستان شرقی، سرتاسر آذربایجان و اران و نواحی شرقی کردستان مجددا به رسمیت شناخته شد.
به موجب این قرارداد تمام دست آوردها و امتیازات ایران در عهدنامه استانبول دوم (1022 هجری قمری) مجددا به دولت عثمانی تحمیل شد و تنها امتیاز دولت عثمانی (یعنی پرداخت مالیات 200 بار ابریشم از جانب ایران) نیز لغو گردید.
همچنین دولت ایران در ازای خودداری لشکر عثمانی از تخریب در مسیر خروج از ایران، اجازه بازگشت سربازان عثمانی را صادر کرد.

 

       پیامدها و لغو معاهده
عهدنامه سراب با وجود برخی مناقشات تا پنج سال به صورت رسمی پابرجا ماند. در نهایت در سال 1032 هجری قمری (1623م) با اوج گرفتن تلاش‌های دو قدرت جهت تسلط بر بغداد، بار دیگر جنگ‌های سخت و طولانی مدت میان ایران و عثمانی آغاز شد. این جنگ‌ها در حدود 16 سال بین سال‌های 1032 تا 1048 هجری قمری (1623 تا 1639 میلادی) ادامه داشت و تا هنگام وفات شاه عباس در سال 1038 هجری با پیروزی‌های درخشان برای ایران همراه بود. جنگ 16 ساله سرانجام با انعقاد عهدنامه صلح زهاب (1049 هجری قمری) پایان پذیرفت.

 

 


       منابع:

1- اوزون چارشی‌لی، تاریخ عثمانی، جلد سوم، ترجمه دکتر ایرج نوبخت، تهران، کیهان، 1390.
2- برازش، امیرحسین، روابط سیاسی دیپلماتیک ایران و جهان در عهد صفوی، تهران، امیرکبیر، 1392.
3- دلاواله، پیترو، سفرنامه پیترو دلاواله. ترجمه شجاع‌الدین شفاء، تهران، علمی و فرهنگی، 1390.
4- فلسفی، نصرالله، زندگانی شاه عباس اول، جلد یک، تهران، علمی، 1375.

 

 


       ضمیمه:

جنگ‌ها و معاهدات ایران و عثمانی




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org