پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

عهدنامه ارزروم


فهرست مطالب


 جنگ ایران و عثمانی
 نتایج جنگ
 عهدنامه ارزروم
 پیامدها و لغو معاهده
 

در میانه جنگهای ایران و روس , لشگر عثمانی بارها به بهانه سرکوب شورشیان وارد مرزهای ایران شد.

در مقابل لشگر ایران با حرکت به سوی سرحدات ضمن بیرون راندن سربازان عثمانی از قلمرو ایران , پیروزی ها و فتوحات مهمی در داخل قلمروی عثمانی به دست آورد.

در پی این نبردها قرارداد صلحی موسوم به عهدنامه ارزروم میان ایران و عثمانی منعقد گردید که بر اساس آن طرفین بار دیگر عهدنامه قصرشیرین را مبنای مرزبندی های خود قرار دادند.

به علت مرزبندی نه چندان دقیق در عهدنامه قصرشیرین , درگیری ها ادامه پیدا کرد تا سالها بعد متممی بر عهدنامه ارزروم به امضای طرفین رسید که به عهدنامه دوم ارزروم شهرت دارد.

 

 نام معاهده : عهدنامه ارزروم
 تاریخ انعقاد : 28 جولای  1823
 تاریخ لغو : ---

 معاهده قبلی : عهدنامه گردان (1746میلادی)
 معاهده بعدی : ---

 پادشاه ایران : فتحعلی شاه قاجار
 سلطان عثمانی :  سلطان محمود دوم


 نتایج :  مبنا قرار دادن عهدنامه قصرشیرین برای تعیین حدود مرزی؛ تقسیم بندی مناطق مورد اختلاف بین طرفین؛ ایران حاکمیت عثمانی بر بخشهای مختلف عراق را به رسمیت شناخت؛ عثمانی حق کشتیرانی ایران در اروند رود را به رسمیت شناخت.

 

جنگ ایران و عثمانی
در کشاکش جنگهای ایران و روسیه تزاری که با ناکامی ایرانیان همراه بود , لشگر عثمانی بارها به بهانه سرکوب شورشیان وارد خاک ایران شد و در بخشهایی از آذربایجان و کردستان پیشروی کرد.
در این هنگام مصادف با سال 1821 میلادی عباس میرزا در پاسخ به تجاوزات عثمانی با لشگری به سوی نواحی شرقی قلمرو عثمانی حرکت نمود و در نزدیکی دریاچه وان با لشگر عثمانی به رویارویی پرداخت. در نتیجه نبرد سنگینی بین طرفین در گرفت که با پیروزی قاطع لشگر ایران بر لشگر عثمانی همراه بود.
پیروزی مقتدرانه ایران بر لشگر عثمانی سبب شد تا سلطان محمود دوم (حاکم وقت عثمانی) سپاه عظیمی به سمت مواضع ایران روانه کند. از اینرو تعدادی از بزرگان عثمانی مامور آماده سازی ارتش شدند و در سال 1821 میلادی لشگر قدرتمند عثمانی که از حیث نیرو و تجهیزات بر لشگر ایران برتری داشت به سمت ایران به حرکت در آمد. در این هنگام محمد علی میرزا دولتشاه (حاکم ولایات غربی ایران) مامور مقابله با عثمانی شد , وی با همراهی سه سردار خود با نام های پهلوان موسی خمیس (رئیس ایل ملکشاهی) , حسن خان فیلی و اسد خان بختیاری جهت مقابله با لشگر عثمانی از کرمانشاه به حرکت در آمدند.
 

 

فتحعلی شاه قاجار , پادشاه وقت ایران - سمت راست

سلطان محمود دوم , سلطان وقت عثمانی - سمت چپ

به این ترتیب جنگ بزرگی میان طرفین به وقوع پیوست , این جنگ با رشادت لشگریان ایران از جمله سربازان فیلی و ملکشاه با پیروزی ایران به پایان رسید و بخشهای بزرگی از عراق از جمله بغداد , کرکوک , سلیمانیه و... توسط لشگر ایران فتح گردید. در پی پیروزی ها و فتوحات ایران در تاریخ 28 جولای 1823 میلادی قرارداد صلحی با نام عهدنامه ارزروم به امضای طرفین رسید.
چند سال پس از انعقاد عهدنامه ارزروم درگیری های مرزی میان ایران و عثمانی آغاز گردید که اینبار با میانجیگری انگلستان و روسیه در تاریخ 31 می 1847 میلادی متممی بر عهدنامه ارزروم افزوده شد که به عهدنامه دوم ارزروم شهرت پیدا کرد.
نماینده ایران در طول این مذاکرات که به عهدنامه دوم ارزروم ختم گردید امیر کبیر بود.

 

نتایج جنگ
در پی جنگهای ایران و عثمانی بین سالهای 1821 تا 1823 میلادی لشگر ایران موفق شد ضمن بیرون راندن کامل سربازان عثمانی از قلمرو ایران , پیروزی های مهمی در داخل خاک عثمانی کسب نماید و بخشهای مهمی از عراق را به تصرف خود در آورد.

 

       عهدنامه  ارزروم
بر اساس عهدنامه ارزروم که در تاریخ 28 جولای 1823 میلادی میان دولت ایران و عثمانی منعقد گردید طرفین قبول کردند که بار دیگر عهدنامه قصرشیرین را مبنای تعیین حدود مرزی خود قرار دهند و نیروهای نظامی خود را تا این حدود عقب بکشند.
از آنجا که نقاط مرزی در عهدنامه قصرشیرین به صورت دقیق مشخص نشده بود چندی بعد و در پی آغاز مجدد درگیریهای مرزی , در تاریخ  31 می 1847 میلادی عهدنامه دوم ارزروم به امضای طرفین رسید. بر اساس این عهدنامه نقاط مورد اختلاف دو طرف میان آنها تقسیم شد. این تقسیم بندی و تعیین دقیق نقاط مرزی تا سال 1914 به طول انجامید.
بر اساس عهدنامه ارزروم ایران پذیرفت تا از ادعاهای خود در مورد مناطق غربی زهاب (مندلی , نفتخانه , خانقین) دست برداشته و همچنین حاکمیت عثمانی بر سلیمانیه را به رسمیت بشناسد. همچنین دولت عثمانی حق کشتیرانی ایران در اروند رود را به رسمیت شناخت.

 

       پیامدها و لغو معاهده
عهدنامه ارزروم با اتکا به عهدنامه قصرشیرین (که حدود دویست سال پیش در سال 1639 میلادی به امضا رسیده بود) سرآغاز تعیین دقیق نقاط مرزی ایران و عثمانی شد. این مرزبندی ها تا سالهای طولانی ادامه داشت و امیر کبیر از جمله نمایندگان ایران در طول این مذاکرات بود.

عهدنامه ارزروم آخرین نمونه از قراردادهای صلح میان ایران و عثمانی است.

 


ضمیمه :

جنگ‌ها و معاهدات ایران و عثمانی




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org