پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

ایلات شاهسون


فهرست مطالب


 تاریخچه
 شاهسون ها پس از صفویه
 خدمات نظامی شاهسون ها
 ساختار اجتماعی و قبیله ای
 اقتصاد شاهسون ها
 مولفه های فرهنگی
       مسکن
       پوشش
       صنایع دستی
       موسیقی
       اسطوره ها و افسانه ها
       احترام به عناصر طبییعی
 آداب و رسوم
       نوروز و چهارشنبه سوری
       خواستگاری و عروسی

 

شاهسون‌ها مجموعه‌ای از ایلات و طوایف ساکن در آذربایجان هستند که بیشتر در استان اردبیل و دشت مغان و نواحی قره‌داغ اقامت دارند اما شاخه‌های مختلف از آنها در طول تاریخ به نقاط مختلف ایران کوچ کرده و در استان‌های دیگر ساکن شده‌اند. تاریخ تشکیل شاهسون‌ها به اوایل عصر صفوی باز می گردد اما اینکه این ایلات دقیقا در چه سالی و در دوران کدام پادشاه صفوی تحت عنوان شاهسون گرد هم جمع شده‌اند و تحت تابعیت ایران در آمده‌اند مورد اختلاف است. خاستگاه بسیاری از طوایف شاهسون منطقه آناتولی بوده است ، اینان که بیشتر از طوایف ترک و عرب تحت سلطه عثمانی بودند پس از مهاجرت به ایران با برخی از دیگر ایلات بومی آذربایجان متحد شده و اتحاده ایلی تحت عنوان «شاهسون» را تشکیل دادند. ایلات شاهسون از وفادارترین گروه‌ها به پادشاهان ایران بوده‌اند و در ادوار مختلف در جنگ‌ها با جانفشانی از مرزهای ایران دفاع نموده و همواره بخشی از نیاز نظامی ایران را تامین کرده‌اند.

نام شاهسون ترکیبی از دو عبارت شاه+سِوَن به معنی شاه دوست است. پس از انقلاب تلاش‌هایی ناموفقی برای تغییر نام این اتحادیه به ایلسون (یعنی ایل دوست) صورت گرفت.

با وجود اینکه بسیاری از منابع تاریخی از اتحادیه ایلی شاهسون‌ها یاد کرده‌اند اما در مورد تاریخچه تاسیس آنها ، خاستگاه دقیق آنان و همچنین ایلات تشکیل دهنده این اتحادیه اشتراک نظر وجود ندارد.

 

 

مشخصات


دشت مغان سکونتگاه اصلی شاهسون ها


 عنوان :  ایلات شاهسون
 جمیعیت :  در حدود 300.000 نفر
 ملیت : ایرانی
 سکونتگاه اصلی : آذربایجان-مغان
 دین - مذهب : اسلام - شیعه دوازده امامی
 زبان : ترکی آذربایجانی
 پیشه : دامپروری و صنایع دستی

 

       تاریخچه

عثمانیان از میانه های قرن 15 میلادی و همزمان با حکومت سلطان محمد دوم از قالب یک حکومت محلی خارج شده و به یکی از بزرگترین و اصلی ترین قدرت های آناتولی تبدیل شدند و روز به روز بر قدرت نظامی و وسعت قلمرو خود افزودند. عثمانیان که پس از اوزون حسن آق قویونلو رقیب جدی در دنیای اسلام برای خود نمیدیدند از دوره 23 ساله بین مرگ اوزون آق قویونلو (1478 میلادی) تا ظهور شاه اسماعیل صفوی (1501 میلادی) به سرعت به قدرت اول دنیای اسلام تبدیل شدند. عثمانیان مانند هر حکومت دیگری دارای دشمنان سیاسی و مذهبی مختلف حتی در داخل قلمرو خود بودند و این دشمنان را با جدیت و خشونت تمام سرکوب می کردند. همزمان با ظهور صفویان به عنوان قدرت جدید دنیای اسلام مراد پاشا عامل سرکوب مخالفان عثمانی در آناتولی بود , وی کشتار بزرگی از مخالفان سیاسی به راه انداخت. به گفته فاروق سومر پژوهشگر نامدار اهل ترکیه: «شدت کشتار مراد پاشا سبب شد تا هزاران جلالی به دولت صفوی پناه برند.»
تاسیس حکومت صفویان برگ نوینی در تاریخ ایران و جهان شرق رقم زد. صفویان با افزایش قدرت روز افزون خود , گسترش وسعت قلمرو و خصوصا انقلاب مذهبی که در قلمرو خود ایجاد کردند به یک محور جدید در دنیای اسلام تبدیل شدند. با ظهور صفویان , مخالفان عثمانی از یک پایگاه در همسایگی عثمانی برخوردار گشتند و گروه گروه به ایران تحت حاکمیت صفوی پناهنده شدند و به علت نفرتی که از عثمانی داشتند با صلاحدید پادشاهان صفوی در آذربایجان ساکن شدند تا در صف اول مقابله با عثمانیان قرار بگیرند.
اسکندر بیگ ترکمان مورخ مشهور و مولف کتاب معروف «تاریخ عالم آرای عباسی» تاریخ حضور شاهسون ها در ایران و نفش آفرینی آنان در عرصه سیاسی و نظامی را همان ابتدای عصر صفوی و همزمان با دوره شاه اسماعیل صفوی دانسته است. اما بررسی مجموعه داده های تاریخی گزارش اسکندربیگ ترکمان را زیر سوال می برد زیرا به غیر از گزارش اسکندربیگ در دیگر آثار تاریخی به نشانه های زیادی از حضور شاهسون ها در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران در اوایل عصر صفوی بر نمیخوریم , ولو اینکه عبارت شاهسون به علت بار معنایی خاص میتوانسته در مورد بسیاری افراد و گروه ها در اوایل عصر صفوی به کار رفته باشد. ضمن اینکه تا پیش از فتح تبریز و آزاد سازی آذربایجان از اشغال عثمانیان در سال 1012 هجری , آذربایجان تحت سلطه عثمانیان بوده است و عملا امکان حضور شاهسون ها در آنجا وجود نداشته است , علاوه بر این دلایل و با توجه به اینکه یکی از مهترین اهداف تشکیل ایلات شاهسون ایجاد جایگزین برای قزلباشان بوده است باید در نظر داشت که تا آن دوران قزلباشان قدرت نظامی اول را در اختیار داشتند و به علت وفاداری و فرمانبرداری آنان از شاهان صفوی اصلا نیازی به تشکیل نیروی جدید در برابر آنها نبود. با وجود اینکه در مورد تاریخ تشکیل ایلات شاهسون اختلاف نظر وجود دارد اما آنچه مشخص است گروه ها و اجتماعات ترکان و اعراب که از قلمرو عثمانی به ایران پناهنده شده بودند با ملحق شدن به قبایل بومی دشت مغان بدنه اصلی اتحادیه ایلی شاهسون را تشکیل دادند.
یکی از اقدامات شاه عباس صفوی حذف قزلباشان و تلاش برای تقویت شاهسون ها جهت جایگزینی آنها بود. سر جان ملکم معتقد است که شاه عباس شخصا قبیله ای به نام شاهسون تاسیس کرد و از دیگر قبایل خواست تا به عضویت در قبیله جدید در آیند. اما بسیاری از صاحب نظران از جمله ولادیمیر مینورسکی در جزئیات روایت مذکور با سر جان ملکم موافق نیستند. با توجه به داده های موجود به نظر می رسد حالت صحیح این باشد که قبایل و گروه های مذکور خود داوطلبانه به ایران پناهن آورده و به قوای وفادار شاه تبدیل شده باشند و در این میان شاه عباس با وجود حمایت های گسترده جهت تقویت آنان نقشی در شکل گیری اولیه این اتحادیه ایلی نداشته است.
شاهسون ها از دوره شاه عباس صفوی به طور گسترده در عرصه سیاسی و نظامی ایران به ایفای نقش پرداخته اند و به سرعت به یکی از وفادارترین و میهن دوست ترین گروه های اجتماعی ایران تبدیل شدند. از آن دوران تا پایان عصر صفوی شاهسون ها به عنوان مهمترین قوای نظامی آذربایجان در مقابل عثمانیان شناخته می شدند و وظیفه دفاع از آذربایجان در مقابل عثمانیان به آنان سپرده شد. حتی در زمانی که حکومت صفوی دوره زوال خود را طی می کرد و عملا قدرت مرکزی وجود نداشت این شاهسون ها بودند که به صورت مستقل به جنگ با متجاوزان پرداخته و از آذربایجان در مقابل دشمن دفاع کردند. برای مثال می توان به قیام مردم آذربایجان در برابر متجاوزان عثمانی بین سال های 1138 تا 1141 هجری اشاره کرد که طی آن شاهسون ها مشکلات بزرگی برای عثمانی ها ایجاد کردند.

 

       شاهسون ها پس از صفویه

در اواخر حکومت صفوی همزمان با زوال قدرت و سقوط ساختار سیاسی ایران ، عثمانیان بار دیگر برای اشغال آذربایجان تلاش کردند و با راه اندازی جنگ 5 ساله بین سال های 1134 تا 1139 هجری (1722 تا 1727 میلادی) موفق به تصرف بخش های بزرگی از شمال غرب ایران شدند. در این دوران و در خلاء حکومت مرکزی شاهسون ها که در نواحی شرقی آذربایجان سکونت داشتند در کنار دیگر اهالی آذربایجان به مقابله بر علیه نیروی متجاوز عثمانی پرداختند اما با وجود مقاومت همه جانب نهایتا کار به جایی نبردند. بسیاری از شاهسون ها پس از شکست های پیاپی تسلیم عثمانی شدند و برخی از طوایف آنان نیز به روسیه پناه بردند. با ظهور نادرشاه آذربایجان از اشغال عثمانیان خارج شد و شاهسون ها بار دیگر در سرزمین های خود ساکن شدند اما نادرشاه اعتقاد چندانی به آنان نداشت و شاهسون ها در دوره نادرشاه هرگز جایگاه و اهمیت سابق را نداشتند.

 

گروهی از سران و خوانین ایل شاهسون در اواخر دوره قاجار
پس از نادرشاه شاهسون ها به کریم خان زند ملحق شدند. کریم خان زند برخلاف بسیاری دیگر از پادشاهان ایران سیاست کوچ اجباری را در پیش نگرفت و در عوض قدرت هر منطقه را به طوایف مستقر در همان منطقه واگذار کرد و در مقابل برای کنترل بر ایلات عده ای از اعضای خانواده بزرگان و خوانین هر طایفه را به عنوان گروگان نزد خود نگاه می داشت. شاهسون ها در عصر قاجار نیز از تاثیر گذاری قابل توجهی برخوردار بودند. شاهان قاجار مانند پیشینیان از قدرت ایلات برای برقراری نظم و امنیت در قلمرو خود استفاده می کردند. پس از جنگ های ایران و روس بخشی مهمی از سکونتگاه قشلاقی شاهسون ها در شمال رود ارس به اشغال قوای روس در آمد اما بسیاری از شاهسون ها حاضر به زندگی زیر پرچم روسیه نشده و از قفقاز به ایران کوچ کردند , شاهسون ها در جنگ های ایران و روس نیز تاثیرگزار بودند و تحت فرمان عباس میرزا جانفشانی های زیادی کردند. در حدود چهار دهه پایانی حکومت قاجار قدرت دولت مرکزی رو به زوال نهاد و در این هنگام شاهسون ها نیز مانند بسیاری از دیگر ایلات و عشایر ایرانی بر قدرت نظامی خود استوار شده و استقلال نسبی کسب کرده بودند. در دوره پهلوی در راستای سیاست سرکوب مسلحین و اسکان عشایر شاهسون ها نیز خلع سلاح گشته و مجبور به یکجانشینی شدند , پس از شهریور 1320 و به قدرت رسیدن محمد رضا شاه پهلوی ایلات شاهسون بار دیگر چادر برپا کردند و سازمان عشایری خود را تا حدودی احیا نمودند. در حدود یک دهه بعد با اجرای طرح های عمرانی و پس از آن با اصلاحات ارضی بسیاری از سرزمین ها از تسلط شاهسون ها خارج شدند. پس از انقلاب اسلامی تلاش شد تا نام شاهسون به ایلسون تغییر کند. پس از انقلاب اسلامی ایلات شاهسون ها نیز مانند بسیاری از دیگر عشایر زندگی کوچ نشینی را از سر گرفتند اما با گسترش طرح های عمرانی دولتی و سهولت زندگی یکجانشینی آرام آرام از کوچنشینی دست کشیده و به یکجانشینی روی آوردند.

 

       خدمات نظامی شاهسون ها

چنانچه گفته شد اسکندر بیگ ترکمان در کتاب «تاریخ عالم آرای عباسی» به نقش نظامی شاهسون ها در عصر شاه اسماعیل و پس از آن اشاره کرده است , اما به توجه به داده های تاریخی نمیتوان نسبت به صحت همه این داده ها اطمینان حاصل کرد. اما بدون شک نخستین اقدامات و خدمات نظامی شاهسون ها همزمان با پناهندگی آنان به ایران بوده است.
در سال 1014 هجری هنگامی که چغال اوغلی سردار عثمانی در آذربایجان مشغول جنگ با قوای ایرانی بود شاه عباس به بایرام تکله یکی از بزرگان طایفه تکله (از طوایف شاهسون) فرمان داد تا با حملات بی وقفه به سپاهیان عثمانی تا میتواند سربازان عثمانی را به قتل رسانیده و به اردوی دشمن ضربه وارد کند. بایرام تکله نیز با گردآوری حدود 10 هزار سوار ضربات مهلکی به سپاه عثمانی وارد آورد و نقش بسزایی در شکست چغال اوغلی ایفا نمود. پس از آن شاه عباس بایرام تکله را به مقام خانی رساند و مغان و نواحی اطراف آن را به وی بخشید.
دومین اقدام نظامی شاهسون ها به سال 1027 هجری باز میگردد که در این سال , عثمانیان بار دیگر با سودای اشغال آذربایجان شهرها را یکی پس از دیگری تصرف کردند و هنگامی به اردبیل رسیدند در مقابله با شاهسون ها با وجود اینکه نفرات بیشتری داشتند شکست سنگینی متحمل شدند و بسیاری از سرداران و بزرگان عثمانی در این نبرد کشته شدند. ابراهیم پچوی تاریخ نگار عثمانی در این مورد می نویسد : «اکثر امراء مردند و سپاه تار و مار پشت و چنان رو سیاهی عظیمی به جای گذاشت که تا کنون سابقه نداشته است.»
شاهسون ها در  لشگرکشی پادشاهان ایران در مناطق خارج از آذربایجان و بسیار دورتر از نواحی تحت سکونت خود نیز حضور داشته اند. همچنین بنابه گزارش اولیا چلبی تاریخ نگار اهل عثمانی که در سال 1057 از باکو دیدار کرده است قلعه باکو توسط همین شاهسون ها حفاظت می شد. شاهسون ها از سال 1134 هجری همزمان با یورش لشگر عثمانی به آذربایجان در صف نخست مقابله مردم آذربایجان در برابر لشگر عثمانی تا سال 1141 بودند.
حضور تاثیرگزار شاهسون ها در قرن معاصر نیز ادامه داشته است. در سالهای پس از شهریور 1320 و همزمان با تلاش های شوروی برای اشغال آذربایجان این شاهسون ها بودند که از همان ابتدا در برابر عوامل شوروی به قیام مسلحانه دست زدند و با تشکیل فرقه دموکرات آذربایجان به مقابله همه جانبه با عناصر فرقه دموکرات پرداختند. شاهسون ها چنان ضربات مهلکی بر پیکر فرقه دموکرات آذربایجان وارد آوردند که در مواردی ارتش سرخ راسا به مقابله با آنان پرداخت. تلاش های شاهسون ها در مقابله با فرقه دموکرات تا زمان حرکت ارتش ایران به سمت آذربایجان ادامه داشت و در آن هنگام نیز شاهسون ها در کنار ارتش به مبارزه با واپسین عوامل فرقه دموکرات و پاکسازی آذربایجان از آنان پرداخت.
شاهسون ها در طول حیات خود به عنوان یکی از وفادارترین و از جان گذشته ترین مردمان ایران شناخته می شوند و در سال های سکونت خود در آذربایجان از اوایل قرن 11 هجری همواره از مهمترین قدرت های نظامی عشیره ای و از مرزداران مورد اعتماد ایران بوده اند و علاوه بر حفاظت از آذربایجان بنابه نیاز حکومت در دیگر نقاط ایران نیز حضور داشته اند.

 

       ساختار اجتماعی و قبیله ای

بازماندگان شاهسون‌ها بر اساس روایاتی که در طول تاریخ نسل به نسل به آنان منتقل شده است , مهاجرت اجدادشان از آناتولی به ایران را تائید میکنند. به اعتقاد شاهسون‌ها ایل شاهسون از سی و دو طایفه با موقعیتی برابر تشکیل شده است. شاهسون‌ها مدعی هستند که آنان هیچ وقت تحت امر یک رئیس ارشد نبوده‌اند و هر طایفه رئیس و بزرگ خود را داشته است.
کوچکترین واحد اجتماعی در ایل شاهسون خانوار است و در سطح بالاتر از آن طایفه مطرح می‌شود. در گذشته ریاست طوایف را خان‌ها بر عهده داشتند. خوانین شاهسون نسبت به خوانین دیگر ایلات مثل قشقایی از قدرت و ثروت بالایی برخوردار بودند و بازماندگان آنها امروز از مزایای اجتماعی , اقتصادی و سیاسی شایانی برخوردار هستند. در راس هر رده کوچک نیز مسئولی قرار داشت که آق سقل (ریش سفید) نامیده می‌شد.

 

خانواده شاهسون
بر اساس آنچه ریچارد تاپر در «تاریخ سیاسی اجتماعی شاهسون‌های مغان» آورده است ایلات شاهسون به دو دسته بیگ زاده [احتمالا منظور بزرگ زاده باشد] و همپا تقسیم می شدند. قدرت و ثروت در اختیار بیگ زاده ها بود , آنان که از سوی حکومت منصوب می شدند و مالکیت بر مراتع را کسب می کردند از بیگ زاده ها بودند. افراد طبقه بیگ زاده مالیات پرداخت نمی کردند و تن به کار نمی‌دادند و مالک همه چیز به شمار می‌رفتند. در مقابل همپاها به نوعی رعیت محسوب می شدند.
هرکدام از ده ها طایفه شاهسون دارای ریشه های تاریخی خاص خود هستند , که امکان ذکر تبار شناسی این طوایف با توجه به تعدد این طوایف و همچنین اختلاف نظرهای موجود و روایت های متفاوت امکان پذیر نمی باشد.

 

       اقتصاد شاهسون ها

اقتصاد شاهسون ها مانند دیگر ایلات و عشایر مبتنی و متکی بر دامدادری و دامپروری است. کشاورزی و صنایع دستی پس از دامداری از دیگر منابع اقتصادی شاهسون ها به حساب می آید. دامداری علاوه بر منبع درآمد , به عنوان ابزاری جهت تامین نیازهای زندگی و همچنین وسیله تامین مواد اولیه جهت تولید صنایع دستی به حساب می آید. حاکمان ایران از محل درآمدهای مالیاتی که بر دامداری ایلات شاهسون وضع می شد درآمد قابل توجهی کسب می کردند به این ترتیب شاهسون ها در اقتصاد ملی ایران نیز بسیار تاثیر گذار بوده اند.

 

سکونتگاه عشایر شاهسون و دام های ایشان

 

 

       مولفه های فرهنگی
              مسکن

شاهسون‌ها به مجموعه چند آلاچیق و کومه ای که در یک نقطه برپا شده باشد، اوبه می‌گویند و به محلی که اوبه در آن قرار گرفته و یا به جایی که چادرها در آنجا برافراشته می‌شوند یورد اطلاق می‌گردد.
آلاچیق و کومه مسکن اصلی عشایر شاهسون در ییلاق می‌باشد. آلاچیق یکی از مشخصات و نشانه‌های عشایر شاهسون است که چادر نیمکره‌ای شکل می‌باشد و کومه چادر دالانی شکل دارد و معمولاً از آلاچیق کوچک تر بوده و با آلاچیق که با دقت و مهارت و ظرافت درست می‌شود قابل مقایسه نمی‌باشد. آلاچیق همیشه با کومه همراه می‌باشد.

 

نمونه ای از چادر شاهسون ها
مشخصه اصلی یورد سنگ چین‌های هلالی شکل (قوسی) است که هنگام استقرار اولین آلاچیق یا کومه در آنجا، برای گذاشتن فارماش (جا رختخوابی پشمی) و سایر اسباب و اثاث چیده شده و چوب‌های چادرها به فاصله تقریبی یک متر خارج از این سنگ چین هلالی چیده می‌شوند. سبب اصلی چیدن این سنگ‌ها به خاطر مصون نگهداشتن اسباب و اثاث پشمین از تماس با کف زمین و جلوگیری از نفوذ نم و رطوبت به داخل آنهاست. معمولاً هر فرد عشایر تا آخر عمر به خاطر دارد که در کدام یورد به دنیا آمده‌است. همچنین هر کدام از این یوردها دارای القاب یا عناوین قراردادی به خصوصی هستند که ممکن است برخی از اسامی یادآور یک جریان تاریخی و یا واقعه و پیشامدی نیز باشد. به دلیل اینکه در مقایسه با سایر مناطق عشایری ایران هر دو ناحیه سردسیر و گرم سیر شاهسون، (تابستان ییلاق و زمستان قشلاق) آب و هوای سردی دارند به همین خاطر عشایر شاهسون به تجربه دریافته‌اند از چادری استفاده نمایند که حتی المقدور بیشترین هماهنگی را با شرایط محیطی داشته باشد.


              پوشش

پوشش شاهسون ها تفاوتی با مردمان روستاهای اطراف ندارد و در مدت سکونت شاهسون ها در آذربایجان پوشش آنها نیز مانند پوشش دیگر ایرانیان بوده است. لباس زنان شاهسون مانند لباس زنان روستایی ایران از بخش های مختلفی تشکیل شده است که در زبان محلی با اسامی زیر خوانده می شوند :
کوینک (پیراهن) , تومان (تنبان یا دامن شلیته‌ای) , یایلیق (روسری) , آلین یایلیقی (چارقدی که از روی یایلیق و برای نگهداشتن آن از بالای پیشانی بسته می‌شود) , آرخچین (عرقچین) , یل (نیم تنه ساده‌ای که زمستان‌ها روی جلیقه پوشیده می‌شود.) , جوراب , جلقا (جلیقه بی آستین) , باشماق (کفش) , ياشماق(دستمالي كه بر روي دهان مي بستند)


 

پوشش سنتی زنان شاهسون ها
              صنایع دستی

صنایع دستی در اقتصاد عشایر شاهسون پس از دامداری و کشاورزی قرار می گیرد. زندگی کوچ نشینی که بر پایه پرورش دام و تولید فراورده‌های دامی بویژه گوسفند و بز استوار است با تولید مواد اولیه لازم مانند پشم در کنار ذوق هنری زنان شاهسون زمینه را برای تولید صنایع دستی مختلف فراهم نموده‌است.
از جمله صنایع دستی تولیدی توسط زنان عشایر شاهسون عبارتند از: قالی و قالیچه -گلیم، زیلو، جاجیم و خورجین - پلاس (چادر) - چوقا یا برک - کلاه - دستکش - جوراب - گیوه - پاپوش - حصیر - مفرش - نمک دان و...
ورنی(verneh) از جمله صنایع دستی مختص زنان ایل شاهسون است که جنس آن از پشم بوده و در طرح‌های مختلف تولید می شود. این طرح ها حاوی پیام ها و مفاهیم گوناگون است که زنان عشایری از طبیعت پیرامون خویش الهام می‌گیرند. خصوصیات ویژه ورنی سبک بافت آن می‌باشد.
از جمله دیگر صنایع دستی ایل شاهسون باستریخ است که نوار بافته شده از پشم با کرک بز می‌باشد و علاوه بر تزئین داخل آلاچیق، برای استحکام چوب‌های آلاچیق مورد استفاده قرار می‌گیرد.


 

زن شاهسون در حال تولید صنایع دستی
              موسیقی

در میان شاهسون ها موسیقی محلی ایرانی به همراه سازها و سبک های ایرانی علاقه مندان زیادی دارد. خصوصا عاشیق ها جایگاه ویژه ای در میان شاهسون ها دارند و در جشن ها و مراسم گوناگون از آنان استفاده می شود.


              اسطورها و افسانه ها

برخی پهلوانان و شخصیت های افسانه ای ایرانی جایگاه ویژه ای در میان شاهسون ها دارند و شاهسون ها از آنان در نقل قول‌ها و ادبیات حماسی و داستان های پهلوانی نقل می کنند. از جمله این شخصیت ها می توان به رستم ، کوراوغلو ، اصلی و کرم ، نبی و امیر ارسلان اشاره کرد. رستم جایگاه ویژه ای در میان ایلات شاهسون دارد و آنان قدرت رستم را هدیه الهی می‌دانند.


              احترام به عناصر طبیعی

عشایر شاهسون به خورشید احترام می‌گذارند و به آن سوگند می‌خورند. آتش را نیز مقدس می‌شمارند و به نام اجاق به آن قسم می‌خورند. به نور چراغ نیز سوگند می‌خورند و از ریختن آب بر روی آتش خودداری می کنند و اگر آب روی آتش ریخته شد و آن را خاموش کرد سه بار بسم ا.. می‌گویند. نان و برنج را نیز محترم شمرده و از ریختن آن‌ها به زیر پا خود داری می‌کنند. اگر باران بیش از حد معمول و سیل آسا ببارد، دوغ به خاک میریزند تا باران قطع شود.

 

 

       آداب و رسوم

              نوروز و چهارشنبه سوری

عید نوروز و آداب مرتبط با آن از جمله چهارشنبه سوری از مهمترین جشن های شاهسون ها است. شاهسون ها در شب چهارشنبه سوری آجیل و تنقلات گوناگون از نخودچی و گندم بو داده و غیره درست می‌کنند، آتش روشن می کنند و کودکان از روی آن میپرند و صبح روز چهارشنبه آب تنی می‌کنند. در عید نوروز تخم مرغ رنگ کرده و بین بچه‌ها پخش می‌کنند و همگی به خانه آق سقل و یا رئیس طایفه می‌روند. شاهسون‌ها معتقدند که هنگام تحویل سال، آب‌های روان یک لحظه از حرکت باز می‌ماند و درختان سر خود را بر زمین می‌گذارند.


 

              خواستگاری و عروسی

در جریان خواستگاری دو نفر از ریش سفیدان خانواده داماد به چادر پدر عروس رفته و عهد و پیمان می‌بندند. پس از خوردن شیرینی و بلافاصله پس از موافقت و عهد و پیمان ، خانواده داماد به محل عروسی رفته و یک روسری کلاغی، گردن بند، آئینه وشیرینی همراه می‌برند. ممکن است جشن عروسی تا بیست روز طول بکشد. در طول این مدت مهمانی‌ها برگزار می‌شود و در روز آخر هر مهمان، مبلغی به عنوان طویانه (پول شیرینی) به صاحبخانه می‌پردازند.

 

 


منابع :

1-  ریچارد تاپر. تاریخ سیاسی اجتماعی شاهسون‌های مغان. ترجمه حسن اسدی. نشر اختران ۱۳۸۴
2- عزیزی، پروانه. بررسی ساختار اجتماعی- اقتصادی ایل شاهسون. نشر قومس ۱۳۸۷
3- منصوری , فیروز. مطالعاتی درباره تاریخ , زبان و فرهنگ آذربایجان. نشر هزار 1390
4- جدید مغانلو، شهروز. (دلبافته‌ها) صنایع دستی عشایر ایل شاهسون. سازمان امور عشایری ایران ۱۳۸۹

 




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org