پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

کتیبه سقندل ورزقان


کتیبه سقندل در نزدیکی روستای سقندل از توابع شهرستان ورزقان در استان آذربایجان شرقی واقع گردیده است. این کتیبه در دامنه های کوهی به نام «زاغی» و بر روی سنگی یک تکه به خط و زبان اورارتویی حکاکی شده است. کتیبه سقندل ورزقان 115 سانتی متر طول و 47 سانتی‌متر عرض دارد و مشتمل بر 10 سطر است.
کتیبه سقندل در سال 1330 خورشیدی توسط محمدجواد مشکور کشف شده است و قدمت آن بر اساس مطالعات انجام شده به دوره ساردوری دوم پسر آرگیشتی اول تعلق دارد که در اواسط قرن هشتم پیش از میلاد به پادشاهی اورارتوها دست یافت. در این کتیبه از حمله به منطقه ای کوهستانی به نام پولوآدی و گشودن 21 دژ و قلعه و تصرف 45 یا 44 شهر در یک روز سخن می‌رود.
اورارتویی ها در لشگرکشی به مناطق مختلف شرح جنگ ها و پیروزی های خود را در کتیبه های سنگی می نوشتند. در کتیبه سقندل از حمله به منطقه ای کوهستانی به نام «پولوآدی» سخن به میان آمده که با وجود کوهستانی بودن منطقه قراداغ (محل کتیبه) میتوان به این نتیجه رسید که نام منطقه قراداغ در آن دوران «پولوآدی» بوده است یا حداقل اورارتویی ها منطقه را با این اسم می نامیدند.
ملیکیشولی دانشمند و اورارتوشناس گرجی که این کتیبه را ترجمه کرده است از وجود قلعه‌های مختلفی در اطراف آن خبر داده و نیز وجود طایفه‌ای کوه‌نشین در این منطقه را محتمل می‌داند.
هیئت باستان‌شناس آلمانی در سال 1967 و 1971 در اطراف سقندل به پژوهش‌هایی مقدماتی دست زده‌اند و از وجود دو قلعه در این محل خبر داده‌اند. یکی متعلق به دوره پیش از اورارتویی ها است که به دست ساردوری دوم تسخیر شده است و دیگری متعلق به اورارتویی‌هاست و این قلعه به دست ساردوری دوم در جوار قلعه قدیمی ساخته شده است. قلعه مذکور در سقندل از جمله بزرگترین استحکامات در ایران است. در گذشته قلعه‌ای ارمنی‌نشین در حوالی کتیبه سیقندل وجود داشته که مردم برای کارهای آهنگری خود به آنها مراجعه می‌کردند. این مورد را سالمندان سقندل نیز تصدیق می‌کنند. گستره سکونتگاه های ارمنی در آذربایجان در گذشته و نیز آشنایی ارامنه و اورارتویی‌ها با فن آهنگری وجود ارمنی‌نشینان در این قلعه را تقویت می کند.
با بررسی متن کتیبه سقندل به این نتیجه می رسیم که منطقه ورزقان در دوران اورارتوها از شکوه و عظمت و رونق بسیار زیادی برخوردار بوده و تعداد پرشماری شهر و قلعه در منطقه قرار داشته است.
کتیبه سقندل در تاریخ 1 فروردین 1347 با شماره 795 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
 

شناسنامه کتیبه

تصویری از کتیبه سقندل ورزقان


 نام : کتیبه سقندل ورزقان
 کشور : ایران
 استان : آذربایجان شرقی
 شهر : ورزقان
 زبان : اورارتویی
 خط : میخی
 
 قدمت : قرن 8 پیش از میلاد
 دوره : اورارتویی
 پادشاه :‌ ساردوری
 موضوع : لشگرکشی ساردوری (پادشاه اورارتو) به منطقه ای به نام پولوآدی (قراداغ کنونی) و فتوحات وی در این سرزمین
 
اندازه : 47*115 سانتی متر

 

 

        متن بازنویسی شده کتیبه

1- ارابه جنگی خالدی به راه افتاد.
2- آن به کادیااونی پادشاه پولوآدی حمله کرد.
3- پولوآدی ناحیه‌ای کوهستانی است. بیاری خالدی توانا.
4- در ارابه جنگی نیرومند خالدی این لشکرکشی [توسط]
5- ساردوری پسر آرگیشتی صورت گرفت.
6- ساردوری گوید: من بیست و یک قلعه را گرفتم.
7- من در یک روز چهل و پنج شهر را تصرف کردم. لیپ لی اونی.
8- شهر پادشاه و شهر مستحکم را در جنگ گرفتم.
9- سردوری پادشاه مقتدر، شاه بزرگ.
10- شاه کشورها، شاه مملکت بیا ای نی و فرمانروای شهر توشپا.


کتیبه سقندل ورزقان

 

 

        نکات

- در سطر اول از کتیبه، سخن از خالدی است. خالدی یکی از خدایان اورارتویی بوده و در معابد بزرگ در صدر خدایان اورارتوی قرار داشته است. خالدی خدای جنگ بوده و در آثار کشف شده از اورارتوییان به شکل انسان گاهی با ریش و گاهی بدون ریش و ایستاده بر روی یک شیر ، نشان داده شده است. اورارتویی ها برای جنگ از خالدی اجازه می‌گرفتند و آنچه در سطر سوم می‌خوانیم نشان می‌دهد اورارتوییان معتقد بوده‌اند که پیروزی در جنگ حاصل توانایی خالدی است.
- در سطر دوم از شخصی به نام کادیااونی نام می‌برد که پادشاه منطقه پولودآدی بوده است و ارابه های جنگ خالدی به نبرد با او رفته است.


مولاژ کتیبه سقندل در موزه آذربایجان

- در سطر سوم به توصیف ناحیه پولوآدی می‌پردازد و می‌گوید منطقه‌ای کوهستانی است بر این اساس احتمالا در آن دوران منطقه قراداغ پولوآدی نامیده می شد.
- در سطر پنجم و نهم دقیقا به نام ساردوری پس آرگیشتی اشاره شده که بر اساس آن تاریخ تقریبی نوشتن کتیبه به دست می آید.
- در سطر هفت و هشت از لیپ لی اونی به عنوان شهر پادشاه و شهر مستحکم یاد شده است که بر این اساس میتوان احتمال داد این شهر پایتخت کادیااونی و منطقه پولوآدی بوده است.
- در سطر نهم به تمجید از ساردوری پرداخته شده است.
- اورارتوها به خود «بیا ای نی» می گفتند و پایتختشان شهر «توشپا» بود که این اسامی در سطر دهم آورده شده است.

 

 




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org