پرونده های برگزیده
انتخاب زبان
  • Azərbaycani
  • English
  • Türkçe
  • فارسی

دروازه سنگی خوی


فهرست مطالب


 تاریخچه
 معماری دروازه سنگی  
 نگارخانه

 

دروازه سنگی یکی از دروازه‌های تاریخی شهر خوی و بخشی از ضلع جنوبی حصار قدیمی این شهر است که در گذر زمان و به علت گسترش شهر در داخل شهر قرار گرفته و امروزه تقریبا در مرکز شهر و در ضلع جنوبی بازار خوی واقع گردیده است. دروازه سنگی کاربرد تدافعی داشته و به منظور حفاظت از شهر و کنترل رفت و آمد مورد استفاده قرار می‌گرفته است. اطلاعات دقیقی از تاریخ ساخت این بنا در دست نیست اما احتمالا قدمت این دروازه به دوره ایلخانی (یا قاجار) باز می‌گردد.
دروازه سنگی خوی با شماره 808 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

شناسنامه

نمایی از ضلع جنوبی دروازه سنگی خوی


 نام اثر: دروازه سنگی خوی
 کشور: ایران
 استان: آذربایجان غربی
 شهر: خوی
 قدمت: ایلخانیان (یا قاجار)
 شماره ثبت ملی: 808

 

       تاریخچه
قدمت دروازه سنگی خوی به درستی مشخص نیست. برخی صاحب نظران این اثر را متعلق به دوره ایلخانیان می‌دانند و بنای آن را به زوجه «آباقاخان» (دومین پادشاه سلسله ایلخانیان) نسبت می‌دهند. نوع سردر بنا و میزان فرسایش سنگ‌های به کار رفته در دروازه احتمال تعلق اثر به دوره ایلخانیان را تقویت می‌کند. اما گروه دیگری از صاحب نظرات دیرینگی دروازه سنگی را متعلق به دوره قاجار می‌دانند که با توجه به نوع معماری و مقایسه این بنا با دیگر آثار تاریخی متعلق به دوره قاجار این احتمال نیز به دور از واقعیت نیست. آخرین ساخت و سازها در حصار شهر در دوره قاجار و به دستور عباس میرزا صورت گرفته است. آثار باقی مانده از حصار مذکور تا چند دهه قبل در بافت قدیمی شهر دیده می‌شد.

کنت آرتور دو گوبینو (1816-1882میلادی)، نویسنده، مورخ و شرق شناسی فرانسوی که مقاطعی از زندگی خود را در ایران سپری کرده است در بازدید از شهر خوی و در توصیف درازه سنگی می‌نویسد: «خوی شهر دلپذیری است، دروازه زیبایش به شیوه بناهای قاهره، از سنگ سیاه و سفید ساخته شده است و من نظیر آن را در هیچ جای دیگر ایران ندیده‌ام، این دروازه بلافاصله به بازار باز می‌شود.»

دروازه سنگی خوی شاهد بسیاری از وقایع تاریخی این منطقه بوده است و هنوز آثار گلوله‌های شلیک شده توسط متجاوزان عثمانی بر روی آن دیده می‌شود. نقش دو شیر که بر نمای جنوبی دروازه سنگی حجاری شده‌اند پس از اشغال شهر توسط عثمانیان به عنوان هدف استفاده شده و نشانه‌‌های گلوله‌های پرشمار سربازان عثمانی بر پیکر این دو شیر کاملا آشکار است.

شواهد نشان می‌دهند که این بنا در سال 1170 هجری قمری (۱۱۳۵خورشیدی) به همت احمدخان دنبلی (رییس ایل دنبلی در زمان کریم خان زند) مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته و تقویت شده است.

امروزه بنای دروازه سنگی از وضعیتی مناسب و ساختاری مستحکم برخوردار است. بین سال‌های 1371 تا 1373 خورشیدی طاق گنبدی (در ضلع شمالی بنا)، که به مرور زمان از میان رفته بود، به شکل اصلی و هماهنگ با معماری قدیمی بازسازی گردیده است.

 

       معماری دروازه سنگی
دروازه سنگی با دو سبک معماری مختلف و با دو نوع مصالح متفاوت ساخته شده است. ضلع شمالی دروازه سنگی به صورت آجرچینی و با طاق جناغی بنا گردیده و به ضلع جنوبی بازار قدیمی خوی متصل است. اما معماری سوی دیگر دروازه کاملا متفاوت است. نمای جنوبی دروازه سنگی با استفاده از ردیف‌های یک در میان از سنگ‌های تراش خورده به رنگ سیاه و سفید ساخته شده است و جلوه‌ای موزون و بسیار زیبا دارد. در نمای جنوبی دروازه سنگی طاق زیبایی طراحی گردیده که در دو طرف آن نقش دو شیر حجاری شده است.
در گذشته جلوی این دروازه خندقی به عمق 10 متر و عرض 30 متر وجود داشته که معمولا پر از آب بوده و یک پل معلق بر روی آن قرار داشته است. این خندق و برج و باروی شهر در طی سالیان متمادی از شهر در برابر مهاجمان محافظت کرده است. دروازه سنگی در جنوب بافت قدیمی خوی واقع گردیده و جهت رفت و آمد مردم به شهرهای سلماس و ارومیه مورد استفاده قرار می‌گرفته است.

 

        نگارخانه


نمای جنوبی دروازه سنگی


نمای جنوبی دروازه سنگی پیش از بازسازی


نمای شمالی دروازه سنگی


دروازه سنگی به ضلع جنوبی بازار قدیم خوی متصل شده است.

 


شیرهای حجاری شده بر نمای جنوبی، توسط سربازان عثمانی به عنوان نشانه استفاده شده و آثار گلوله به بر روی آن‌ها مشخص است.

 

 


       منابع:
1- دروازه سنگی یادگاری به جا مانده از تاریخ کهن شهر خوی: باشگاه خبرنگاران جوان.




کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به مرکز مطالعات آذربایجان می باشد
    Copyright 2015 www.azerbaijanstudiescenter.org